Marie Curie – de dame van straling, doorzettingskracht en twee Nobelprijzen

Marie Curie en de Experimentele Vloeistof

Wie was Marie Curie?

Ze was slim, nieuwsgierig en… een beetje eigenwijs .

Marie Curie

werd geboren in 1867 in Polen, in een tijd waarin meisjes

niet mochten studeren aan de universiteit

. Maar Marie had een ander plan :

“Ik wil leren. En niemand gaat me tegenhouden.”

En zo begon haar reis. Ze werd de

eerste vrouw

die ooit een

Nobelprijs

won. Sterker nog: ze won er

twee

!

Wat heeft ze ontdekt?

Marie Curie onderzocht stoffen die

uit zichzelf energie afgeven

. Dat noemde ze

radioactiviteit

. Ze ontdekte zelfs

twee nieuwe elementen

die straling afgaven:

• Polonium (vernoemd naar haar geboorteland Polen )
• Radium (dat licht gaf in het donker )

Samen met haar man

Pierre Curie

onderzocht ze deze mysterieuze stoffen. Ze werkte in een oud schuurtje, zonder verwarming, met gevaarlijke stoffen — zonder te weten dat ze slecht waren voor haar gezondheid Ze had geen dure machines. Alleen doorzettingsvermogen, nieuwsgierigheid en een briljant stel hersens!

Wat is radioactiviteit eigenlijk?

Sommige stoffen hebben

onzichtbare energie

in zich. Die stralen ze uit, ook al zie je dat niet.

Die straling kan:

• Doordringen in materialen
• Ziekteverwekkers doden
• Of – als je niet oplet – ook schade veroorzaken

Waar gebruiken we radioactiviteit voor?

• In röntgenfoto’s bij de dokter
• Voor kankerbehandelingen
• In kerncentrales (maar ook atoomwapens – daar was ze zelf géén fan van!)

Waarom is Marie Curie zo belangrijk?

• Ze was de eerste vrouwelijke professor aan de universiteit van Parijs
• Ze won een Nobelprijs in natuurkunde én scheikunde
• Ze hielp met het bouwen van mobiele röntgenwagens in de Eerste Wereldoorlog
• Ze bewees dat vrouwen net zo goed in wetenschap kunnen zijn als mannen (of beter )

Ze opende de deur voor duizenden meisjes en vrouwen over de hele wereld

Proefje: Onzichtbare straling nabootsen!

(Oké, geen échte straling natuurlijk – maar wel een cool experiment over zichtbare en onzichtbare energie!)

Wat heb je nodig?

• Een zonnebanklamp of sterke UV-zaklamp
• Een paar witte kralen of UV-reactieve kralen (verkrijgbaar online)
• Doosje of zakje om ze af te schermen
• Een vel zwart papier

Wat ga je doen?

• Stop de UV-kralen in een doosje en neem ze mee naar buiten
• Open de doos en kijk wat er gebeurt…
• Ze veranderen van kleur!
• Probeer ze eens af te schermen met het zwarte papier. Wat gebeurt er?

De UV-lichtstralen veranderen de kralen, net zoals straling energie doorgeeft aan stoffen. Een veilige manier om het principe van straling te snappen!

• Wie? Marie Curie – wetenschapper, uitvinder en pionier
• Geboren: 1867 in Polen
• Wat? Ontdekte radioactiviteit, polonium & radium
• Proefje? UV-kralen en lichtenergie
• Waarom belangrijk? Eerste vrouw met Nobelprijs, moeder van stralingswetenschap

Wat kinderen van Marie Curie kunnen leren

• Je moet niet stoppen omdat iets moeilijk is
• Vragen stellen is krachtiger dan antwoorden kopiëren
• Ook al zie je het niet… energie is overal

“We moeten niets vrezen – alleen leren begrijpen.” – Marie Curie

Wist-je-datjes

• Ze leerde Frans door zichzelf boeken te vertalen
• Ze woonde in een piepkleine kamer toen ze studeerde in Parijs
• Tijdens de oorlog hielp ze soldaten met mobiele röntgenwagens
• Haar aantekeningen zijn nu nog steeds radioactief – en worden bewaard in een loden doos!

Van vraag naar bewijs

Wanneer we terugkijken op bekende wetenschappers lijkt het soms alsof één persoon op één dag een compleet idee bedacht. In werkelijkheid bestaat onderzoek meestal uit veel kleine stappen en bouwen onderzoekers voort op werk van anderen. Ook bij marie curie is het daarom interessant om niet alleen te vragen wat er werd ontdekt, maar ook hoe men tot nieuwe inzichten kwam. Welke waarnemingen waren belangrijk, welke hulpmiddelen waren beschikbaar en welke vragen bleven nog open? Die manier van kijken voorkomt dat wetenschap verandert in een lijst van namen en jaartallen.

Wat dit oplevert voor jonge onderzoekers

Biografieën van wetenschappers zijn waardevol wanneer ze een kind uitnodigen om zelf na te denken. Bij Marie Curie kun je bijvoorbeeld bespreken welke eigenschap het belangrijkst was: nieuwsgierigheid, nauwkeurig meten, creativiteit, lef of geduld. Er is zelden één juist antwoord. Het gesprek maakt zichtbaar dat wetenschap verschillende talenten nodig heeft. Niet ieder kind hoeft later onderzoeker te worden om iets aan die houding te hebben. Vragen durven stellen, informatie controleren en een probleem stap voor stap benaderen zijn vaardigheden die ook buiten een laboratorium van pas komen.

Van lezen naar zelf doen

Voor meer verdieping kun je ook kijken naar Jane Goodall – de vrouw die tussen de chimpansees leefde en Isaac Newton en de appel: hoe zwaartekracht werd ontdekt (of toch niet helemaal?). Voor een activiteit op locatie vind je meer informatie bij STEM-activiteiten voor scholen. Wie zelfstandig nog meer wetenschappelijke inspiratie zoekt, kan bovendien kijken bij Marie Curie op Wikipedia. Daarmee ontstaat een logische stap van lezen naar zelf onderzoeken.

In het kort gezegd: achter de naam Marie Curie zit meer dan één ontdekking. Het interessante is vooral de manier waarop vragen, waarnemingen en nieuwe ideeën elkaar opvolgden. Wanneer kinderen dat proces zien, verandert wetenschapsgeschiedenis van een rij feiten in een verhaal over mensen die durfden twijfelen, testen en verder denken.